تخصص بیهوشی

متخصص بیهوشی پزشکی است که مسئول مراقبت از بیمار پیش از جراحی، حین عمل و در دوره اولیه پس از آن است. وظیفه او فقط خواباندن بیمار نیست؛ ارزیابی خطرهای بیهوشی، انتخاب روش مناسب، حفظ تنفس و گردش خون، کنترل درد و مدیریت مشکلات احتمالی در طول عمل بخش اصلی کار این تخصص هستند.

روش بیهوشی بر اساس نوع جراحی، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها، سن، وضعیت راه هوایی و ترجیح بیمار انتخاب می‌شود. در بسیاری از موارد چند روش می‌توانند مناسب باشند و تصمیم نهایی پس از گفت‌وگو درباره مزایا، محدودیت‌ها و خطرهای مهم هر گزینه گرفته می‌شود.

متخصص بیهوشی قبل از عمل چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟ #

در ارزیابی پیش از عمل درباره بیماری‌های قلبی و ریوی، دیابت، بیماری کلیه و کبد، سابقه بیهوشی، حساسیت دارویی، مشکلات دندان و راه هوایی، مصرف دخانیات و داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه سؤال می‌شود. سابقه تهوع شدید بعد از بیهوشی، دشواری لوله‌گذاری، مشکلات بیهوشی در بستگان و احتمال بارداری نیز باید اعلام شوند.

انواع بیهوشی چه هستند؟ #

بیهوشی عمومی باعث بیهوشی کنترل‌شده و از بین رفتن آگاهی در طول عمل می‌شود. بی‌حسی منطقه‌ای بخش بزرگ‌تری از بدن را بی‌حس می‌کند و شامل روش‌هایی مانند بی‌حسی نخاعی، اپیدورال و بلوک عصبی است. بی‌حسی موضعی فقط ناحیه کوچکی را بی‌حس می‌کند و آرام‌بخشی می‌تواند سطح هوشیاری و اضطراب را کاهش دهد بدون اینکه همیشه فرد کاملاً بیهوش باشد.

بیهوشی عمومی چگونه انجام می‌شود؟ #

در بیهوشی عمومی، داروها از طریق ورید یا در برخی شرایط از راه تنفس داده می‌شوند و بیمار وارد حالت بیهوشی کنترل‌شده می‌شود. تیم بیهوشی در تمام مدت عمل اکسیژن، تنفس، فشار خون، ضربان قلب، دما و سایر شاخص‌های حیاتی را پایش می‌کند و داروها و مایعات را بر اساس شرایط تنظیم می‌کند.

آیا بیهوشی عمومی خطرناک است؟ #

بیهوشی مدرن در بیشتر بیماران ایمن است، اما هیچ اقدام پزشکی بدون خطر نیست. احتمال عارضه بیشتر به وضعیت عمومی بیمار، نوع و مدت جراحی و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. تهوع، خواب‌آلودگی، گلودرد و لرز از عوارض نسبتاً شایع و معمولاً گذرا هستند و عوارض جدی‌تر بسیار کمتر رخ می‌دهند.

بی‌حسی نخاعی چیست؟ #

در بی‌حسی نخاعی مقدار کمی داروی بی‌حسی در ناحیه کمر تزریق می‌شود تا بخش پایین بدن برای مدت مشخصی بی‌حس شود. بیمار معمولاً می‌تواند بیدار بماند یا در صورت نیاز آرام‌بخش دریافت کند. این روش در برخی جراحی‌های اندام تحتانی، لگن و اعمال دیگر کاربرد دارد.

اپیدورال با بی‌حسی نخاعی چه تفاوتی دارد؟ #

در بی‌حسی نخاعی معمولاً یک تزریق انجام می‌شود و اثر نسبتاً سریع ایجاد می‌شود. در اپیدورال یک کاتتر ظریف در فضای اپیدورال قرار می‌گیرد و می‌توان دارو را در طول زمان از طریق آن ادامه داد. اپیدورال در برخی جراحی‌ها و برای کنترل درد حین یا پس از عمل و همچنین در زایمان کاربرد دارد.

آیا بی‌حسی نخاعی یا اپیدورال باعث فلج می‌شود؟ #

آسیب عصبی دائمی پس از بی‌حسی نخاعی یا اپیدورال بسیار نادر است. بی‌حسی یا ضعف موقت ممکن است تا زمانی که اثر دارو باقی است طبیعی باشد. خطرهای فردی به وضعیت انعقاد خون، عفونت، بیماری‌های عصبی و سایر عوامل بستگی دارند و متخصص بیهوشی آن‌ها را پیش از انجام روش بررسی می‌کند.

چرا قبل از بیهوشی باید ناشتا باشیم؟ #

وجود غذا یا مایع در معده هنگام بیهوشی می‌تواند خطر برگشت محتویات معده و ورود آن به ریه را افزایش دهد. مدت ناشتایی برای غذای جامد و مایعات یکسان نیست و بسته به نوع عمل و شرایط بیمار ممکن است تفاوت داشته باشد. بیمار باید دقیقاً دستور مرکز درمانی را دنبال کند و از اعمال یک زمان ثابت برای همه افراد خودداری کند.

آیا صبح عمل می‌توان داروهای همیشگی را مصرف کرد؟ #

این موضوع به نوع دارو و وضعیت بیمار بستگی دارد. برخی داروها ادامه پیدا می‌کنند و بعضی داروها ممکن است نیاز به تنظیم یا توقف موقت داشته باشند. داروهای رقیق‌کننده خون، داروهای دیابت و برخی داروهای دیگر به برنامه اختصاصی نیاز دارند؛ هیچ دارویی را بدون دستور تیم درمان خودسرانه قطع نکنید.

اگر قبلاً از بیهوشی مشکل داشته‌ایم چه کنیم؟ #

سابقه تهوع و استفراغ شدید، واکنش حساسیتی، مشکل در لوله‌گذاری تنفسی، بیداری ناخواسته حین بیهوشی یا هر عارضه مهم قبلی را به متخصص بیهوشی اطلاع دهید. اگر گزارش یا کارت هشدار مربوط به بیهوشی قبلی دارید، همراه داشتن آن بسیار مفید است.

تهوع و استفراغ بعد از بیهوشی چرا ایجاد می‌شود؟ #

تهوع و استفراغ بعد از عمل می‌توانند تحت تأثیر نوع جراحی، داروهای بیهوشی، داروهای ضد درد و عوامل فردی ایجاد شوند. اگر سابقه این مشکل را دارید باید پیش از عمل اعلام کنید تا در صورت مناسب بودن، اقدامات پیشگیرانه در برنامه بیهوشی در نظر گرفته شوند.

گلودرد بعد از بیهوشی طبیعی است؟ #

گلودرد یا گرفتگی خفیف صدا ممکن است پس از بیهوشی عمومی و استفاده از تجهیزات راه هوایی ایجاد شود و اغلب کوتاه‌مدت است. درد شدید، تنگی نفس، مشکل بلع رو به افزایش یا علائم غیرمعمول باید به تیم درمان گزارش شوند.

آیا ممکن است حین بیهوشی بیدار شویم؟ #

آگاهی ناخواسته در بیهوشی عمومی امکان‌پذیر اما نادر است. سطح بیهوشی و علائم حیاتی در طول عمل پایش می‌شوند. در آرام‌بخشی، برخلاف بیهوشی عمومی، ممکن است بیمار بخشی از زمان آگاه باشد یا بعضی وقایع را به خاطر بیاورد و این الزاماً به معنی خطای بیهوشی نیست.

بعد از بیهوشی چه زمانی می‌توان رانندگی کرد؟ #

پس از بیهوشی عمومی یا آرام‌بخشی ممکن است قضاوت، هماهنگی و واکنش فرد برای مدتی مختل باشد. زمان دقیق محدودیت رانندگی و نیاز به همراه به نوع دارو، عمل و دستور مرکز بستگی دارد و باید از دستور ترخیص همان مرکز پیروی شود.

چه علائمی بعد از بیهوشی نیاز به بررسی فوری دارند؟ #

تنگی نفس، درد شدید قفسه سینه، کاهش سطح هوشیاری غیرعادی، ضعف جدید، واکنش حساسیتی، استفراغ مداوم یا بدترشدن واضح وضعیت باید سریع به تیم درمان گزارش شوند. پس از بی‌حسی نخاعی یا اپیدورال، ضعف یا بی‌حسی غیرمنتظره و پایدار، اختلال جدید کنترل ادرار یا مدفوع یا سردرد شدید و غیرعادی نیز نیاز به ارزیابی دارند.

برای ویزیت یا ارزیابی قبل از بیهوشی چه مدارکی همراه داشته باشیم؟ #

فهرست کامل داروها و مکمل‌ها، حساسیت‌ها، سوابق جراحی و بیهوشی، بیماری‌های قلبی و ریوی، نتایج آزمایش‌ها و بررسی‌های مرتبط و گزارش عوارض قبلی بیهوشی را همراه داشته باشید. استفاده از دستگاه CPAP، دندان مصنوعی یا لق بودن دندان‌ها نیز باید اعلام شود.

اطلاعات این صفحه برای آشنایی عمومی است و دستور ناشتایی، داروها و انتخاب نوع بیهوشی باید توسط تیم درمان بر اساس شرایط هر بیمار تعیین شود.