تخصص آسیب شناسی (پاتولوژی)

آسیب‌شناسی یا پاتولوژی (Pathology) یکی از تخصص‌های مهم پزشکی است که به بررسی تغییرات ایجادشده در سلول‌ها، بافت‌ها و سایر نمونه‌های بدن در اثر بیماری می‌پردازد. متخصص این رشته که پاتولوژیست نام دارد، با بررسی نمونه‌های بدن به پزشکان کمک می‌کند ماهیت بیماری را دقیق‌تر تشخیص دهند و درباره ادامه روند درمان تصمیم بگیرند.

یکی از شناخته‌شده‌ترین کاربردهای پاتولوژی، بررسی نمونه بیوپسی و تشخیص سرطان است. زمانی که پزشک از یک توده، ضایعه یا بافت مشکوک نمونه‌برداری می‌کند، نمونه برای بررسی به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده می‌شود. پاتولوژیست ساختار سلول‌ها و بافت را زیر میکروسکوپ بررسی کرده و نتیجه را در قالب گزارش پاتولوژی ارائه می‌کند. در بسیاری از موارد مشکوک به سرطان، بررسی بافت توسط پاتولوژیست نقش تعیین‌کننده‌ای در تشخیص نهایی دارد.

پاتولوژی فقط برای تشخیص سرطان کاربرد ندارد. این تخصص می‌تواند در شناسایی بیماری‌های التهابی، عفونی، خودایمنی، اختلالات خونی و بسیاری از تغییرات غیرطبیعی بافت‌ها و سلول‌ها نیز نقش داشته باشد.

متخصص پاتولوژی چه کاری انجام می‌دهد؟

پاتولوژیست پزشکی است که آموزش تخصصی برای شناسایی بیماری‌ها از طریق بررسی سلول‌ها و بافت‌های بدن دارد. نمونه مورد بررسی ممکن است از طریق بیوپسی، جراحی، نمونه‌برداری با سوزن یا بررسی برخی مایعات بدن تهیه شده باشد.

بسته به نوع نمونه و بیماری مورد بررسی، متخصص آسیب‌شناسی می‌تواند مواردی مانند این‌ها را ارزیابی کند:

• وجود یا نبود سلول‌های سرطانی
• خوش‌خیم یا بدخیم بودن یک توده
• نوع تومور یا سرطان
• میزان غیرطبیعی بودن سلول‌های تومور
• درجه یا Grade برخی تومورها
• درگیری یا عدم درگیری حاشیه‌های بافت جراحی‌شده
• درگیری غدد لنفاوی در برخی سرطان‌ها
• وجود التهاب یا عفونت در بافت
• تغییرات سلولی غیرطبیعی یا پیش‌سرطانی
• برخی نشانگرهای مولکولی و پروتئینی مرتبط با انتخاب درمان

در گزارش پاتولوژی سرطان ممکن است اطلاعاتی مانند نوع سرطان، درجه تومور، وضعیت غدد لنفاوی، حاشیه جراحی و برخی نشانگرهای مولکولی ذکر شود. این اطلاعات می‌تواند در تعیین مرحله بیماری و انتخاب روش مناسب درمان مؤثر باشد.

آزمایش پاتولوژی چیست؟

اصطلاح «آزمایش پاتولوژی» معمولاً به بررسی سلول‌ها، بافت‌ها یا سایر نمونه‌های بدن برای تشخیص بیماری اشاره دارد.

یکی از رایج‌ترین انواع آن بررسی بافت پس از بیوپسی یا جراحی است. نمونه پس از ورود به آزمایشگاه طی مراحل مختلف آماده می‌شود، برش‌های بسیار نازکی از آن تهیه شده و پس از رنگ‌آمیزی زیر میکروسکوپ بررسی می‌شود.

گاهی برای رسیدن به تشخیص دقیق‌تر، آزمایش‌های تکمیلی مانند ایمونوهیستوشیمی (IHC)، بررسی نشانگرهای اختصاصی سلولی یا آزمایش‌های مولکولی و ژنتیکی نیز روی نمونه انجام می‌شود.

بیوپسی چه تفاوتی با پاتولوژی دارد؟

یکی از پرسش‌های رایج بیماران تفاوت میان بیوپسی و پاتولوژی است.

بیوپسی در واقع روش برداشتن نمونه سلولی یا بافتی از بدن است، در حالی که پاتولوژی مرحله‌ای است که در آن نمونه برداشته‌شده توسط متخصص آسیب‌شناسی بررسی می‌شود.

برای مثال، پزشک ممکن است از یک توده مشکوک در پستان، تیروئید، پوست، معده، روده یا سایر اندام‌ها نمونه‌برداری کند. نمونه سپس به بخش پاتولوژی ارسال می‌شود تا ماهیت آن مشخص شود.

پاتولوژی چگونه سرطان را تشخیص می‌دهد؟

در بسیاری از سرطان‌ها، تشخیص قطعی نیازمند بررسی نمونه بافت است. پاتولوژیست ظاهر سلول‌ها، نحوه قرارگیری آنها در بافت و ویژگی‌های مختلف نمونه را بررسی می‌کند تا مشخص شود سلول سرطانی وجود دارد یا خیر.

اگر سرطان شناسایی شود، گزارش ممکن است اطلاعات بیشتری درباره نوع سرطان، Grade یا درجه تومور، حاشیه‌های جراحی و وضعیت غدد لنفاوی ارائه کند.

در بعضی سرطان‌ها، آزمایش‌های تکمیلی مانند IHC یا بررسی نشانگرهای مولکولی نیز انجام می‌شود. برای مثال در برخی تومورهای پستان، بررسی گیرنده‌های هورمونی و HER2 می‌تواند به انتخاب درمان مناسب کمک کند.

جواب پاتولوژی شامل چه اطلاعاتی است؟

نوع اطلاعات موجود در گزارش به نمونه و بیماری مورد بررسی بستگی دارد، اما گزارش پاتولوژی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• محل و نوع نمونه
• توضیح ظاهری نمونه
• یافته‌های میکروسکوپی
• تشخیص نهایی
• خوش‌خیم یا بدخیم بودن ضایعه
• نوع تومور
• درجه تومور
• وضعیت حاشیه جراحی
• وضعیت غدد لنفاوی
• نتایج آزمایش‌های تکمیلی
• توصیه برای بررسی‌های بیشتر

گزارش پاتولوژی باید در کنار شرح حال، معاینه، تصویربرداری و سایر آزمایش‌ها توسط پزشک معالج تفسیر شود و خواندن یک عبارت به‌تنهایی معمولاً برای نتیجه‌گیری درباره وضعیت بیمار کافی نیست.