تخصص بیماری های عفونی کودکان (اطفال)
متخصص بیماریهای عفونی کودکان به تشخیص، درمان و پیگیری عفونتهای نوزادان، کودکان و نوجوانان میپردازد. تب طولانی یا مکرر، عفونتهای شدید و مقاوم، عفونت ادراری مکرر، عفونت ریه، سل، عفونتهای پوستی، عفونتهای بیمارستانی و بیماریهای عفونی در کودکان دارای نقص ایمنی از مهمترین دلایل مراجعه به این تخصص هستند.
درباره تخصص بیماریهای عفونی کودکان (اطفال)
بیماریهای عفونی کودکان (Pediatric Infectious Diseases) یکی از حوزههای تخصصی طب کودکان است که بر تشخیص، درمان و پیشگیری از بیماریهای ناشی از ویروسها، باکتریها، قارچها و انگلها در نوزادان، کودکان و نوجوانان تمرکز دارد.
عفونتها در دوران کودکی بسیار شایع هستند. سرماخوردگی، آنفولانزا، عفونت گوش، گلودرد، عفونتهای گوارشی و بسیاری از بیماریهای ویروسی معمولاً توسط متخصص کودکان قابل بررسی و درمان هستند.
اما زمانی که عفونت شدید، طولانی، مکرر، غیرمعمول یا مقاوم به درمان باشد یا کودک به بیماری زمینهای یا نقص سیستم ایمنی مبتلا باشد، ممکن است بررسی توسط متخصص عفونی کودکان ضروری شود.
متخصص عفونی کودکان همچنین در تشخیص تبهایی که علت آنها مشخص نیست و بیماریهای عفونی پیچیده یا نادر نقش مهمی دارد.
متخصص عفونی کودکان چه بیماریهایی را درمان میکند؟
متخصص عفونی اطفال طیف گستردهای از بیماریها را بررسی میکند، از جمله:
- عفونتهای ویروسی کودکان
- عفونتهای باکتریایی
- عفونتهای قارچی
- عفونتهای انگلی
- تب طولانی یا بدون علت مشخص
- عفونتهای مکرر
- عفونتهای مقاوم به آنتیبیوتیک
- عفونت گوش پیچیده یا مکرر
- عفونت گلو و لوزه
- عفونت ریه و پنومونی
- عفونت ادراری
- عفونت کلیه
- عفونتهای پوست و بافت نرم
- آبسه
- عفونت استخوان و مفصل
- مننژیت
- عفونت خون و سپسیس
- سل
- هپاتیتهای ویروسی
- عفونتهای بیمارستانی
- عفونت بعد از عمل جراحی
- بیماریهای عفونی مرتبط با سفر
- عفونت در کودکان دارای نقص ایمنی
نوع بررسی و درمان به سن کودک، شدت بیماری، محل عفونت، عامل ایجادکننده و وضعیت سیستم ایمنی او بستگی دارد.
چه زمانی کودک را نزد متخصص عفونی ببریم؟
هر تب، سرماخوردگی یا عفونت کودکان نیاز به متخصص عفونی ندارد.
بیشتر عفونتهای معمول کودکان ابتدا توسط متخصص اطفال بررسی میشوند.
اما در شرایطی مانند موارد زیر ممکن است ارجاع به متخصص عفونی کودکان لازم باشد:
- تب طولانی یا مکرر
- تب با علت نامشخص
- عفونتی که با درمان معمول بهبود پیدا نمیکند
- عفونتهایی که دائماً عود میکنند
- عفونت شدید یا پیچیده
- عفونت با میکروب مقاوم
- عفونت در کودک دارای نقص ایمنی
- شک به سل یا بیماری عفونی نادر
- عفونت بعد از بستری یا جراحی
- عفونت بعد از سفر
- نیاز به انتخاب درمان آنتیمیکروبی تخصصی
تب در کودکان چه زمانی خطرناک است؟
تب یکی از رایجترین دلایل نگرانی والدین است.
تب خودش یک بیماری نیست و معمولاً نشانه فعال شدن پاسخ بدن به یک عفونت یا بیماری دیگر است. عفونتهای ویروسی از شایعترین علل تب در کودکان هستند.
شدت تب بهتنهایی همیشه نشاندهنده شدت بیماری نیست و سن کودک و وضعیت عمومی او اهمیت زیادی دارد.
در نوزادان بهویژه باید با احتیاط بیشتری برخورد کرد.
نوزاد ۳ ماهه یا کوچکتر که دمای مقعدی ۳۸ درجه سانتیگراد یا بیشتر دارد باید سریعاً ارزیابی پزشکی شود.
در این سن حتی اگر کودک ظاهر نسبتاً خوبی داشته باشد، لازم است احتمال عفونتهای جدی بررسی شود.
تب کودک چند روز طول بکشد باید بررسی شود؟
مدت تب به علت بیماری بستگی دارد.
بسیاری از بیماریهای ویروسی با تب چندروزه همراه هستند، اما اگر:
- تب بیش از حد انتظار طول بکشد
- بعد از بهبود دوباره برگردد
- مرتب تکرار شود
- علت آن مشخص نباشد
- یا همراه با بدحال شدن کودک باشد
نیاز به ارزیابی بیشتر دارد.
در چنین شرایطی پزشک ممکن است بسته به علائم کودک آزمایش خون، ادرار، کشت، تصویربرداری یا آزمایشهای اختصاصی عفونت را درخواست کند.
آیا تب بالا در کودک همیشه خطرناک است؟
خیر.
عدد تب تنها یکی از عوامل ارزیابی کودک است.
رفتار کودک، میزان هوشیاری، توانایی نوشیدن مایعات، تنفس، وجود درد شدید و علائم همراه نیز اهمیت زیادی دارند.
کودکی با تب نسبتاً پایین اما وضعیت عمومی بسیار بد ممکن است نیازمند بررسی فوری باشد، در حالی که کودک بزرگتری با تب بالاتر اما حال عمومی خوب ممکن است بیماری ویروسی سادهای داشته باشد.
چه علائمی همراه تب کودک نیاز به مراجعه فوری دارند؟
تب همراه با بعضی علائم نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است، از جمله:
- کاهش سطح هوشیاری
- خوابآلودگی غیرعادی
- گیجی
- تنگی نفس یا تنفس دشوار
- کبودی
- تشنج
- سفتی گردن
- سردرد شدید
- استفراغ مکرر
- ناتوانی در نوشیدن مایعات
- علائم شدید کمآبی
- بثورات بنفش یا غیرطبیعی
- بدحال شدن سریع کودک
برخی عفونتهای جدی مانند مننژیت و سپسیس میتوانند با تب همراه باشند و نیازمند درمان سریع هستند.
عفونتهای مکرر در کودک طبیعی است؟
یکی از پرسشهای بسیار رایج والدین این است که چرا کودکشان «همیشه مریض است».
کودکان، بهخصوص در سالهای ابتدایی زندگی و هنگام حضور در مهدکودک یا مدرسه، ممکن است چندین بار در سال به عفونتهای تنفسی مبتلا شوند.
کودکان سالم در سالهای نخست زندگی معمولاً حدود ۶ تا ۸ عفونت دستگاه تنفسی فوقانی در سال تجربه میکنند و تعداد بیشتر نیز در برخی شرایط میتواند همچنان طبیعی باشد.
بنابراین زیاد سرما خوردن کودک بهتنهایی الزاماً به معنی ضعف سیستم ایمنی نیست.
اما الگوی عفونت اهمیت دارد.
اگر عفونتها:
- بسیار شدید باشند
- طولانی شوند
- مرتب به بستری منجر شوند
- با میکروبهای غیرمعمول ایجاد شوند
- به درمان معمول پاسخ ندهند
- یا همراه با اختلال رشد باشند
ممکن است بررسی بیشتر لازم باشد.
عفونت مکرر کودک نشانه ضعف سیستم ایمنی است؟
نه همیشه.
بیشتر کودکانی که عفونتهای مکرر دارند سیستم ایمنی طبیعی دارند.
با این حال در موارد محدودی، عفونتهای شدید یا غیرمعمول میتوانند اولین نشانه یک نقص ایمنی باشند.
بهخصوص مواردی مانند:
- پنومونیهای مکرر
- آبسههای عمیق
- عفونتهای قارچی شدید یا طولانی
- عفونت با میکروبهای غیرمعمول
- نیاز مکرر به آنتیبیوتیک وریدی
- بستریهای متعدد به علت عفونت
- کاهش یا اختلال رشد
- سابقه خانوادگی نقص ایمنی
ممکن است پزشک را به بررسی سیستم ایمنی کودک هدایت کنند.
عفونت ادراری در کودکان چه علائمی دارد؟
عفونت ادراری (UTI) یکی از عفونتهای باکتریایی نسبتاً شایع در کودکان است.
علائم با توجه به سن متفاوت هستند.
در کودکان بزرگتر ممکن است علائمی مانند:
- سوزش ادرار
- تکرر ادرار
- فوریت ادرار
- درد زیر شکم
- بوی غیرعادی ادرار
- تب
دیده شود.
در نوزادان و کودکان خردسال، عفونت ادراری ممکن است تنها با:
- تب بدون علت واضح
- بیقراری
- کاهش اشتها
- استفراغ
- یا اختلال رشد
ظاهر شود.
اگر عفونت از مثانه به کلیهها گسترش پیدا کند، بیماری جدیتر میشود.
چرا عفونت ادراری کودک مرتب تکرار میشود؟
عفونت ادراری مکرر ممکن است دلایل متعددی داشته باشد، از جمله:
- درمان ناکامل عفونت قبلی
- یبوست
- اختلالات تخلیه مثانه
- مشکلات ساختاری دستگاه ادراری
- برگشت ادرار از مثانه به کلیهها
- برخی اختلالات مادرزادی
عفونتهای مکرر کلیه میتوانند در بعضی کودکان خطر آسیب کلیوی را افزایش دهند؛ بنابراین در عفونتهای تکراری ممکن است بررسی تخصصی بیشتری لازم باشد.
پنومونی در کودکان چه علائمی دارد؟
پنومونی یا عفونت ریه میتواند توسط ویروسها یا باکتریها ایجاد شود.
علائم ممکن است شامل:
- تب
- سرفه
- تنفس سریع
- تنگی نفس
- خسخس یا صداهای غیرطبیعی تنفس
- درد قفسه سینه
- کاهش اشتها
- بیحالی
باشند.
کودکان خردسال ممکن است نتوانند تنگی نفس را بیان کنند؛ بنابراین تنفس بسیار سریع، فرورفتگی پوست بین دندهها یا زیر قفسه سینه و کبودی از علائم مهمی هستند که نیاز به ارزیابی سریع دارند.
مننژیت در کودکان چیست؟
مننژیت التهاب پردههای اطراف مغز و نخاع است و ممکن است در اثر ویروسها، باکتریها یا عوامل دیگر ایجاد شود.
مننژیت باکتریایی میتواند یک بیماری بسیار جدی باشد و نیاز به تشخیص و درمان سریع دارد.
در کودکان بزرگتر علائمی مانند:
- تب
- سردرد شدید
- سفتی گردن
- استفراغ
- حساسیت به نور
- گیجی یا خوابآلودگی
ممکن است دیده شوند.
در نوزادان و کودکان کوچک علائم گاهی غیر اختصاصیتر هستند و ممکن است شامل بیقراری شدید، کاهش تغذیه، خوابآلودگی یا بدحال شدن کودک باشند.
تب و تشنج در کودکان چیست؟
برخی کودکان خردسال ممکن است هنگام تب دچار تشنج ناشی از تب شوند.
این اتفاق بیشتر در کودکان خردسال دیده میشود و الزاماً به معنی ابتلای کودک به صرع نیست.
اما اگر کودک برای اولین بار دچار تشنج شده است، تشنج طولانی شده، چند بار تکرار شده یا کودک پس از آن به حالت طبیعی بازنمیگردد، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
همچنین تشنج همراه با علائمی مانند سفتی گردن یا کاهش هوشیاری میتواند نیازمند بررسی بیماریهای جدی مانند مننژیت باشد.
اسهال و استفراغ عفونی در کودکان چه زمانی خطرناک است؟
بسیاری از موارد اسهال و استفراغ کودکان ناشی از عفونتهای ویروسی هستند و با مراقبت مناسب بهبود پیدا میکنند.
مهمترین خطر در کودکان، بهخصوص نوزادان، کمآبی بدن است.
علائم هشدار شامل:
- کاهش ادرار
- خشکی دهان
- گریه بدون اشک
- خوابآلودگی
- ناتوانی در نوشیدن
- استفراغ مداوم
- خون در مدفوع
- تب بالا
- یا حال عمومی نامناسب
هستند.
آیا کودک برای سرماخوردگی مکرر باید متخصص عفونی ببیند؟
معمولاً خیر.
سرماخوردگیهای متعدد در کودکان، بهخصوص کودکانی که به مهدکودک یا مدرسه میروند، بسیار رایج است.
مراجعه به متخصص عفونی بیشتر زمانی مطرح میشود که عفونتها الگوی غیرطبیعی داشته باشند؛ برای مثال شدید یا طولانی باشند، مرتب منجر به پنومونی یا بستری شوند یا به درمانهای معمول پاسخ مناسبی ندهند.
متخصص عفونی کودکان چگونه بیماری را تشخیص میدهد؟
نوع بررسی بسته به علائم کودک متفاوت است.
پزشک ابتدا مواردی مانند:
- سن کودک
- مدت تب
- تعداد دفعات عفونت
- محل عفونت
- سابقه مصرف آنتیبیوتیک
- واکسیناسیون
- سابقه بیماریهای زمینهای
- تماس با افراد بیمار
- سفر اخیر
- سابقه خانوادگی
را بررسی میکند.
سپس در صورت نیاز ممکن است آزمایشهایی مانند:
- CBC
- CRP و ESR
- آزمایش و کشت ادرار
- کشت خون
- کشت ترشحات
- آزمایشهای مولکولی مانند PCR
- بررسی مایع مغزی نخاعی در شرایط خاص
- آزمایشهای سرولوژی
- تصویربرداری قفسه سینه
- سونوگرافی یا سایر تصویربرداریها
درخواست شوند.
انتخاب آزمایش بر اساس شرایط هر کودک انجام میشود.
چه زمانی به متخصص بیماریهای عفونی کودکان مراجعه کنیم؟
- تب طولانی یا مکرر کودک
- تب با علت نامشخص
- عفونتهای مکرر و غیرعادی
- عفونتهای شدید یا طولانی
- عفونتی که به درمان معمول پاسخ نمیدهد
- عفونت مقاوم به آنتیبیوتیک
- نیاز مکرر کودک به آنتیبیوتیک
- بستریهای مکرر به دلیل عفونت
- پنومونی مکرر
- عفونت ادراری مکرر
- عفونت کلیه
- عفونت گوش پیچیده یا مکرر
- عفونت پوست یا آبسههای مکرر
- عفونت استخوان و مفصل
- شک به مننژیت
- عفونت خون
- شک به سل
- تماس نزدیک کودک با بیمار مبتلا به سل
- عفونت پس از جراحی
- عفونت بیمارستانی
- عفونت در کودک دارای نقص ایمنی
- عفونت در کودک مبتلا به بیماری زمینهای پیچیده
- بیماری عفونی پس از سفر
- بیماریهای انگلی
- عفونتهای قارچی پیچیده
- نیاز به بررسی تخصصی علت عفونتهای مکرر
چه علائمی ممکن است نیاز به بررسی توسط متخصص عفونی کودکان داشته باشند؟
- تب طولانی
- تبهای مکرر
- تب بدون علت مشخص
- تب در نوزاد کمتر از سه ماه
- لرز شدید
- خوابآلودگی یا بیحالی غیرعادی
- کاهش اشتهای شدید
- کاهش وزن یا اختلال رشد همراه با عفونتهای مکرر
- سرفه طولانی
- تنفس سریع
- تنگی نفس
- پنومونی مکرر
- سوزش یا تکرر ادرار
- تب همراه با درد پهلو
- عفونت ادراری مکرر
- استفراغ یا اسهال شدید و طولانی
- بثورات پوستی همراه با تب
- آبسههای مکرر
- سفتی گردن همراه با تب
- سردرد شدید همراه با تب
- تشنج همراه با تب
- عفونتی که با درمان معمول بهتر نمیشود
- عفونتهای متعدد و غیرمعمول