تخصص بیماری های کلیه کودکان (نفرولوژی کودکان)
متخصص بیماریهای کلیه کودکان یا نفرولوژیست اطفال به تشخیص و درمان بیماریهای کلیوی در نوزادان، کودکان و نوجوانان میپردازد. ورم صورت و بدن، دفع پروتئین یا خون در ادرار، سندرم نفروتیک، فشار خون بالا، اختلال عملکرد کلیه، ناهنجاریهای مادرزادی کلیه و عفونتهای ادراری مکرر از مهمترین دلایل مراجعه به این تخصص هستند.
درباره تخصص بیماریهای کلیه کودکان (نفرولوژی کودکان)
درباره تخصص بیماریهای کلیه کودکان (نفرولوژی کودکان) #
نفرولوژی کودکان (Pediatric Nephrology) شاخهای تخصصی از پزشکی کودکان است که به تشخیص، درمان و پیگیری بیماریهای کلیه، فشار خون، تعادل آب و املاح و برخی اختلالات دستگاه ادراری در نوزادان، کودکان و نوجوانان میپردازد.
بیماریهای کلیوی در کودکان با بزرگسالان تفاوتهای مهمی دارند. در نوزادان و کودکان کمسن، بسیاری از مشکلات کلیه ممکن است ناشی از ناهنجاریهای مادرزادی کلیه و مجاری ادراری باشند، در حالی که در سنین بالاتر بیماریهای ارثی، گلومرولی، التهابی و سایر بیماریهای سیستمیک نیز میتوانند کلیه را درگیر کنند.
یکی از نکات مهم این است که بیماری کلیه در مراحل اولیه همیشه علامت واضحی ایجاد نمیکند. گاهی اولین نشانه، یک نتیجه غیرطبیعی در آزمایش ادرار، بالا بودن فشار خون یا مشکلی است که در سونوگرافی کلیه کودک مشاهده شده است.
متخصص کلیه کودکان چه بیماریهایی را درمان میکند؟
متخصص نفرولوژی کودکان میتواند طیف گستردهای از بیماریها را بررسی و درمان کند، از جمله:
- بیماری مزمن کلیه در کودکان
- نارسایی حاد کلیه
- نارسایی مزمن کلیه
- پروتئین در ادرار
- خون در ادرار
- سندرم نفروتیک
- گلومرولونفریت
- بیماری کلیوی پس از عفونت استرپتوکوکی
- بیماری کلیه IgA
- بیماری کلیه ناشی از لوپوس
- فشار خون بالا در کودکان
- اختلالات سدیم و پتاسیم
- اختلالات اسید و باز
- ناهنجاریهای مادرزادی کلیه
- کلیه کوچک یا دیسپلاستیک
- کلیه چندکیستی
- کلیه پلیکیستیک
- بیماریهای ارثی مانند سندرم آلپورت
- عفونتهای ادراری مکرر
- عفونت کلیه یا پیلونفریت مکرر
- برخی موارد سنگ کلیه مکرر
- اختلال رشد مرتبط با بیماری مزمن کلیه
- مراقبت از کودکان نیازمند دیالیز
- پیگیری کودکان پس از پیوند کلیه
علائم بیماری کلیه در کودکان چیست؟
بیماری کلیه در کودک ممکن است بدون علامت باشد، اما با پیشرفت بیماری علائم مختلفی ممکن است ایجاد شوند.
از جمله:
- ورم اطراف چشم
- ورم صورت
- ورم پا و مچ پا
- ادرار کفآلود
- ادرار صورتی، قرمز یا به رنگ چای
- کاهش یا افزایش غیرعادی ادرار
- شبادراری جدید
- فشار خون بالا
- خستگی
- ضعف
- کاهش اشتها
- تهوع یا استفراغ
- اختلال رشد یا وزنگیری
- خارش
- تنگی نفس در بیماریهای پیشرفته
NIDDK ورم، ادرار کفآلود ناشی از پروتئین، ادرار صورتی یا تیره ناشی از خون و اختلال رشد را از نشانههای احتمالی بیماری کلیه در کودکان معرفی میکند.
ورم دور چشم کودک میتواند از کلیه باشد؟
بله، یکی از دلایل مهم ورم اطراف چشم در کودکان بیماریهای کلیوی است.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت دارد که ورم:
- صبحها بیشتر باشد
- همراه با ورم پا یا شکم باشد
- کودک ادرار کفآلود داشته باشد
- وزن کودک در مدت کوتاه افزایش پیدا کند
- یا در آزمایش ادرار پروتئین مشاهده شود
یکی از بیماریهایی که میتواند چنین حالتی ایجاد کند سندرم نفروتیک است.
در سندرم نفروتیک مقدار زیادی پروتئین از طریق ادرار دفع میشود و کاهش پروتئین خون میتواند باعث تجمع مایع در بافتها شود.
ورم دور چشم، بهخصوص در صبح، یکی از شایعترین نشانههای سندرم نفروتیک کودکان است.
سندرم نفروتیک در کودکان چیست؟
سندرم نفروتیک (Nephrotic Syndrome) زمانی ایجاد میشود که فیلترهای ریز کلیه مقدار زیادی پروتئین را وارد ادرار کنند.
علائم شایع آن عبارتاند از:
- ورم اطراف چشم
- ورم پا
- ورم شکم
- ادرار کفآلود
- افزایش وزن ناشی از تجمع مایعات
- خستگی
در برخی کودکان ممکن است خون در ادرار یا فشار خون بالا نیز دیده شود.
سندرم نفروتیک میتواند در سنین مختلف ایجاد شود، اما در کودکان ۲ تا ۷ سال شیوع بیشتری دارد.
بسیاری از کودکان به درمان پاسخ مناسبی میدهند، اما بیماری در برخی بیماران ممکن است عود کند و نیاز به پیگیری طولانیمدت داشته باشد.
پروتئین در ادرار کودک یعنی چه؟
وجود پروتئین در ادرار یا Proteinuria میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
گاهی پروتئین بهصورت موقت در شرایطی مانند:
- تب
- فعالیت شدید
- کمآبی بدن
دیده میشود و لزوماً نشانه بیماری دائمی کلیه نیست.
اما اگر پروتئین در آزمایشهای تکراری باقی بماند، باید علت آن بررسی شود.
پروتئینوری پایدار ممکن است در بیماریهای کلیه دیده شود و اگر شدید باشد میتواند باعث ورم صورت، شکم یا پاها شود.
متخصص کلیه کودکان ممکن است برای بررسی بیشتر آزمایش خون، نسبت پروتئین یا آلبومین به کراتینین ادرار و در شرایط خاص بیوپسی کلیه درخواست کند.
ادرار کفآلود کودک نشانه بیماری کلیه است؟
ادرار کفآلود همیشه به معنی بیماری کلیه نیست.
گاهی سرعت ادرار یا غلیظ بودن آن میتواند کف ایجاد کند.
اما اگر ادرار کودک بهطور مداوم کفآلود باشد، خصوصاً اگر همراه با:
- ورم دور چشم
- ورم پا
- افزایش وزن
- یا فشار خون بالا
باشد، بررسی پروتئین ادرار اهمیت دارد.
خون در ادرار کودک نشانه چیست؟
خون در ادرار ممکن است بهصورت واضح دیده شود یا تنها در آزمایش ادرار مشخص شود.
علل احتمالی شامل:
- عفونت ادراری
- بیماریهای گلومرولی کلیه
- سنگ کلیه
- ضربه
- بعضی بیماریهای ارثی
- مشکلات دستگاه ادراری
هستند.
اگر خون در ادرار همراه با پروتئین، ورم یا فشار خون بالا باشد، بررسی توسط نفرولوژیست کودکان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
NIDDK نیز وجود خون واضح در ادرار و خون میکروسکوپی همراه با پروتئین را از موارد مهم ارزیابی و ارجاع نفرولوژی کودکان میداند.
عفونت ادراری در کودکان چه ارتباطی با کلیه دارد؟
عفونت ادراری در کودکان نسبتاً شایع است.
اگر عفونت محدود به مثانه باشد معمولاً با درمان مناسب برطرف میشود؛ اما در بعضی کودکان عفونت میتواند به کلیه برسد و باعث پیلونفریت شود.
عفونت کلیه در کودکان کمسن اهمیت بیشتری دارد، زیرا در برخی شرایط میتواند باعث آسیب کلیوی شود.
علائم عفونت ادراری در کودکان بزرگتر ممکن است شامل:
- سوزش ادرار
- تکرر ادرار
- فوریت ادرار
- درد زیر شکم
- ادرار بدبو یا خونی
- تب
باشند.
در نوزادان و کودکان خردسال گاهی فقط تب بدون علت واضح، بیقراری، استفراغ یا کاهش وزنگیری دیده میشود.
عفونت ادراری مکرر کودک چرا اهمیت دارد؟
اگر عفونت ادراری مرتب تکرار شود، ممکن است لازم باشد علت زمینهای بررسی شود.
برخی عوامل مرتبط عبارتاند از:
- برگشت ادرار از مثانه به حالب یا کلیه
- انسداد مجاری ادراری
- اختلال تخلیه مثانه
- یبوست
- ناهنجاریهای مادرزادی دستگاه ادراری
- سنگ
- مثانه عصبی
NIDDK عفونتهای مکرر مثانه یا کلیه را یکی از موارد ارجاع به نفرولوژی کودکان معرفی میکند.
ناهنجاری مادرزادی کلیه در کودک چیست؟
بعضی کودکان از زمان تولد دارای تفاوتهایی در ساختار کلیه یا دستگاه ادراری هستند.
این مشکلات ممکن است شامل:
- تشکیل ناقص کلیه
- کوچک بودن کلیه
- کلیه چندکیستی
- کلیه نابجا
- انسداد مسیر ادرار
- برگشت ادرار
- اختلالات دیگر رشد کلیه و مجاری ادراری
باشند.
بعضی از این مشکلات قبل از تولد و در سونوگرافی دوران بارداری تشخیص داده میشوند. برای مثال کلیه چندکیستی اغلب در سونوگرافی جنین شناسایی میشود و پس از تولد با سونوگرافی کودک بررسی میشود.
همه ناهنجاریها باعث نارسایی کلیه نمیشوند، اما ممکن است کودک نیاز به پیگیری دورهای عملکرد کلیه، فشار خون و رشد داشته باشد.
فشار خون بالا در کودکان میتواند از کلیه باشد؟
بله.
بیماریهای کلیوی یکی از علل مهم فشار خون ثانویه در کودکان هستند.
به همین دلیل فشار خون پایدار بالا، خصوصاً در کودکی که:
- بیماری کلیه دارد
- پروتئین یا خون در ادرار دارد
- عملکرد کلیه کاهش یافته
- یا ناهنجاری مادرزادی کلیه دارد
نیازمند بررسی دقیق است.
NIDDK فشار خون پایدار بالا در کودک را از مواردی میداند که میتواند نیاز به ارزیابی نفرولوژی داشته باشد.
کراتینین بالا در کودک یعنی چه؟
کراتینین برای بررسی عملکرد تصفیهای کلیه استفاده میشود، اما تفسیر آن در کودکان با بزرگسالان متفاوت است.
مقدار کراتینین طبیعی به عواملی مانند:
- سن
- قد
- رشد
- توده عضلانی کودک
وابسته است.
بنابراین نمیتوان یک عدد ثابت را برای تمام کودکان طبیعی یا غیرطبیعی دانست.
پزشک میتواند با استفاده از کراتینین و قد کودک، eGFR کودکان را محاسبه کند تا تخمینی از عملکرد کلیه به دست آید.
کراتینین بالا یا کاهش eGFR باید بر اساس سن، وضعیت کودک و نتایج قبلی بررسی شود.
بیماری مزمن کلیه چه اثری بر رشد کودک دارد؟
یکی از تفاوتهای مهم بیماری مزمن کلیه در کودکان، تأثیر آن بر رشد و تکامل است.
کودکان مبتلا به بیماری کلیه ممکن است دچار:
- کاهش اشتها
- مشکلات تغذیه
- کمخونی
- اختلالات استخوانی و مواد معدنی
- اختلالات هورمونی
- و کاهش سرعت رشد
شوند.
به همین دلیل در نفرولوژی کودکان فقط آزمایش کلیه بررسی نمیشود و قد، وزن، رشد و وضعیت تغذیه کودک نیز اهمیت زیادی دارند. NIDDK نیز اختلال رشد را از علائم و پیامدهای مهم بیماری کلیه کودکان ذکر میکند.
سنگ کلیه کودک را نفرولوژیست درمان میکند یا اورولوژیست؟
بسته به شرایط، هر دو تخصص ممکن است نقش داشته باشند.
اگر سنگ باعث:
- انسداد
- درد شدید
- اختلال در خروج ادرار
- یا نیاز به خارج کردن سنگ
شده باشد، معمولاً اورولوژی کودکان نقش مهمتری دارد.
اما در کودکانی که سنگ مرتب تشکیل میشود، نفرولوژیست کودکان میتواند علتهای متابولیک را بررسی کند و برای جلوگیری از تشکیل مجدد سنگ برنامه درمانی ارائه دهد.
وجود سنگ دستگاه ادراری نیز از مواردی است که NIDDK برای ارزیابی نفرولوژی کودکان ذکر کرده است.
تفاوت نفرولوژی کودکان و اورولوژی کودکان چیست؟
این دو تخصص هر دو با کلیه و دستگاه ادراری کودکان مرتبط هستند، اما وظایف متفاوتی دارند.
نفرولوژی کودکان بیشتر مشکلات پزشکی و عملکردی کلیه را بررسی میکند، مانند:
- سندرم نفروتیک
- پروتئین در ادرار
- بیماریهای گلومرولی
- نارسایی کلیه
- فشار خون بالا
- اختلالات الکترولیتی
- بیماری مزمن کلیه
در مقابل، اورولوژی کودکان بیشتر بیماریهای ساختاری و جراحی دستگاه ادراری را بررسی میکند، مانند:
- انسداد مجاری ادراری
- برخی ناهنجاریهای مادرزادی
- مشکلات مثانه
- برگشت ادرار در موارد نیازمند مداخله
- سنگ نیازمند جراحی
در بسیاری از کودکان، این دو تخصص بهصورت مشترک بیمار را پیگیری میکنند.
چه آزمایشهایی برای بررسی کلیه کودک انجام میشود؟
بر اساس علائم ممکن است پزشک بررسیهایی مانند موارد زیر درخواست کند:
آزمایش ادرار:
- آزمایش کامل ادرار
- پروتئین ادرار
- نسبت پروتئین به کراتینین
- نسبت آلبومین به کراتینین
- کشت ادرار
آزمایش خون:
- کراتینین
- اوره
- الکترولیتها
- سدیم
- پتاسیم
- بیکربنات
- کلسیم و فسفر
- CBC
همچنین بسته به شرایط ممکن است:
- سونوگرافی کلیه و مثانه
- بررسیهای تخصصی مجاری ادراری
- آزمایشهای ایمنیشناسی
- بررسی ژنتیکی
- یا بیوپسی کلیه
انجام شود.
چه زمانی به متخصص بیماریهای کلیه کودکان مراجعه کنیم؟
- پروتئین مداوم در ادرار کودک
- خون در ادرار
- خون در ادرار همراه با پروتئین
- ادرار کفآلود مداوم
- ورم دور چشم
- ورم صورت، پا یا شکم
- سندرم نفروتیک
- گلومرولونفریت
- فشار خون بالا در کودک
- بالا بودن کراتینین
- کاهش عملکرد کلیه
- نارسایی حاد کلیه
- بیماری مزمن کلیه
- عفونت ادراری مکرر
- عفونت مکرر کلیه یا پیلونفریت
- ناهنجاری مادرزادی کلیه
- کلیه کوچک یا دیسپلاستیک
- کلیه چندکیستی
- بیماری کلیه پلیکیستیک
- بیماریهای ارثی کلیه
- بیماری کلیه همراه با اختلال رشد
- اختلال سدیم یا پتاسیم
- اختلالات اسید و باز
- ادرار زیاد غیرطبیعی
- سنگ کلیه مکرر
- بیماری خودایمنی همراه با درگیری کلیه
- نیاز به بیوپسی کلیه
- نیاز به دیالیز
- پیگیری پس از پیوند کلیه
چه علائمی ممکن است نیاز به بررسی توسط متخصص کلیه کودکان داشته باشند؟
- ورم اطراف چشم بهخصوص صبحها
- ورم صورت
- ورم پاها
- ورم شکم
- ادرار کفآلود
- خون در ادرار
- ادرار صورتی یا قهوهای
- کاهش غیرعادی ادرار
- افزایش غیرعادی حجم ادرار
- تکرر ادرار
- شبادراری جدید پس از کنترل ادرار
- فشار خون بالا
- سردرد همراه با فشار خون بالا
- ضعف و خستگی
- کاهش اشتها
- تهوع و استفراغ
- اختلال رشد یا وزنگیری
- عفونتهای ادراری مکرر
- تب همراه با درد پهلو
- نتایج غیرطبیعی آزمایش کلیه
- بالا بودن کراتینین
- پروتئین در آزمایش ادرار