تخصص پزشکی فیزیکی و توانبخشی

پزشکی فیزیکی و توانبخشی (Physical Medicine and Rehabilitation یا PM&R) یک تخصص پزشکی است که بر تشخیص، درمان و توانبخشی بیماری‌ها و آسیب‌هایی تمرکز دارد که باعث درد، محدودیت حرکتی، ضعف یا کاهش توانایی فرد در انجام فعالیت‌های روزمره می‌شوند.

پزشک این رشته در منابع انگلیسی Physiatrist نامیده می‌شود و با فیزیوتراپیست متفاوت است. متخصص پزشکی فیزیکی یک پزشک است و می‌تواند بیماری را تشخیص دهد، دارو تجویز کند، آزمایش یا تصویربرداری درخواست کند و در صورت نیاز برخی اقدامات تشخیصی یا درمانی مانند بررسی هدایت عصبی و الکترومیوگرافی یا تزریق‌های تخصصی را انجام دهد.

هدف اصلی این تخصص فقط برطرف کردن یک علامت یا درمان یک عضو نیست؛ بلکه تلاش می‌شود عملکرد کلی بیمار، حرکت، استقلال در فعالیت‌های روزانه و کیفیت زندگی تا حد امکان بهبود پیدا کند.

متخصصان پزشکی فیزیکی می‌توانند مشکلات مربوط به:

• ستون فقرات
• عضلات
• مفاصل
• تاندون‌ها و رباط‌ها
• اعصاب محیطی
• مغز
• نخاع
• اختلالات حرکتی
• دردهای مزمن
• آسیب‌های ورزشی
• و ناتوانی‌های ناشی از بیماری یا آسیب

را بررسی کنند.

متخصص پزشکی فیزیکی و توانبخشی چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟ #

دامنه فعالیت این رشته گسترده است و بسته به حوزه کاری پزشک متفاوت خواهد بود.

از مشکلات رایجی که ممکن است توسط متخصص پزشکی فیزیکی بررسی شوند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کمردرد
• گردن‌درد
• درد ستون فقرات
• دیسک کمر و گردن
• سیاتیک و دردهای تیرکشنده اندام‌ها
• تنگی کانال نخاعی
• آرتروز مفاصل
• درد شانه
• درد زانو
• درد لگن
• التهاب یا آسیب تاندون‌ها
• آسیب‌های ورزشی
• کشیدگی عضلات و رباط‌ها
• سندرم تونل کارپال
• آسیب یا فشار روی اعصاب محیطی
• نوروپاتی‌های محیطی
• ضعف عضلات
• اسپاستیسیتی یا سفتی غیرطبیعی عضلات
• مشکلات حرکتی پس از سکته مغزی
• آسیب مغزی
• آسیب نخاعی
• قطع عضو و نیاز به پروتز
• فلج مغزی
• برخی بیماری‌های عصبی و عضلانی
• محدودیت حرکتی پس از جراحی یا آسیب
• برخی دردهای مزمن

Mayo Clinic نیز دامنه PM&R را شامل مجموعه گسترده‌ای از مشکلات مغزی، نخاعی، عصبی و عضلانی‌اسکلتی از جمله سیاتیک، تنگی کانال، آسیب نخاعی، سکته، آسیب‌های ورزشی، سندرم تونل کارپال و اختلالات مختلف عضله و عصب معرفی می‌کند.

متخصص پزشکی فیزیکی چه روش‌هایی برای تشخیص استفاده می‌کند؟ #

پزشک ابتدا شرح حال بیمار، محل و نوع درد، محدودیت حرکت، قدرت عضلات، حس، رفلکس‌ها و تأثیر بیماری بر فعالیت‌های روزمره را بررسی می‌کند.

در صورت نیاز ممکن است بررسی‌هایی مانند:

• رادیوگرافی
• MRI
• آزمایش خون
• الکترومیوگرافی یا EMG
• تست هدایت عصبی یا NCS
• بررسی دامنه حرکتی مفاصل
• ارزیابی قدرت عضلات
• ارزیابی راه رفتن و تعادل

درخواست شود.

EMG و تست هدایت عصبی به‌ویژه برای بررسی بعضی مشکلات اعصاب و عضلات مانند سندرم تونل کارپال، آسیب عصب یا برخی رادیکولوپاتی‌ها می‌توانند کاربرد داشته باشند. Cleveland Clinic نیز EMG، بررسی هدایت عصبی، MRI و رادیوگرافی را در میان روش‌هایی ذکر می‌کند که ممکن است توسط متخصص PM&R مورد استفاده قرار گیرند.

درمان در پزشکی فیزیکی و توانبخشی چگونه است؟ #

برنامه درمان با توجه به علت مشکل و میزان محدودیت بیمار تعیین می‌شود.

ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دارودرمانی
• فیزیوتراپی
• تمرین و ورزش درمانی
• کاردرمانی
• گفتاردرمانی در بیماران نیازمند
• اصلاح فعالیت‌های روزمره
• برنامه بازگشت تدریجی به فعالیت
• وسایل کمکی مانند عصا یا واکر
• ارتز و پروتز
• تزریق‌های مفصلی یا بافت نرم
• تزریق نقاط ماشه‌ای
• بعضی تزریق‌های ستون فقرات در بیماران منتخب
• تزریق بوتولینوم توکسین در برخی بیماران مبتلا به اسپاستیسیتی
• روش‌های تحریک الکتریکی در موارد مناسب
• برنامه‌های توانبخشی پس از سکته، آسیب مغزی یا آسیب نخاعی

نوع درمان برای همه بیماران یکسان نیست و ممکن است متخصص پزشکی فیزیکی همراه با فیزیوتراپیست، کاردرمانگر، گفتاردرمانگر و سایر اعضای تیم درمان فعالیت کند.