تخصص پزشکی فیزیکی و توان‌بخشی

پزشکی فیزیکی و توان‌بخشی یا PM&R تخصصی پزشکی است که بر پیشگیری، تشخیص، درمان و توان‌بخشی اختلالاتی تمرکز دارد که باعث محدودیت حرکت، درد، ضعف یا کاهش استقلال فرد می‌شوند. پزشک این رشته که فیزیاتریست نیز نامیده می‌شود، بیماری‌ها و آسیب‌های مغز، نخاع، اعصاب، عضلات، تاندون‌ها، رباط‌ها، استخوان‌ها و مفاصل را از دید عملکردی بررسی می‌کند.

هدف درمان فقط برطرف‌کردن یک یافته در تصویر یا کاهش عدد درد نیست. متخصص طب فیزیکی تلاش می‌کند توان راه‌رفتن، استفاده از دست، انجام فعالیت‌های روزمره، بازگشت به کار و استقلال بیمار را تا حد ممکن حفظ یا بازگرداند. درمان معمولاً غیرجراحی است و ممکن است با همکاری فیزیوتراپیست، کاردرمانگر، گفتاردرمانگر، ارتوپد، جراح مغز و اعصاب و سایر متخصصان انجام شود.

متخصص طب فیزیکی چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟ #

کمردرد و گردن‌درد، درد تیرکشنده به دست یا پا، برخی مشکلات دیسک، درد شانه و زانو، آسیب عضله و تاندون، سندرم‌های ناشی از استفاده بیش از حد و بعضی بیماری‌های اعصاب محیطی از دلایل رایج مراجعه سرپایی هستند. این تخصص همچنین در توان‌بخشی پس از سکته مغزی، آسیب مغزی، آسیب نخاع، بیماری‌های عصبی، قطع عضو و شرایطی که باعث کاهش توانایی حرکت یا انجام فعالیت‌های روزمره می‌شوند نقش دارد.

فرق طب فیزیکی با فیزیوتراپی چیست؟ #

متخصص پزشکی فیزیکی و توان‌بخشی یک پزشک است که تشخیص پزشکی انجام می‌دهد، علت محدودیت عملکرد را بررسی می‌کند، دارو تجویز می‌کند و برنامه جامع درمان و توان‌بخشی را هدایت می‌کند. فیزیوتراپیست متخصص توان‌بخشی حرکتی است و با تمرین، آموزش حرکت و روش‌های فیزیکی برای بهبود قدرت، تعادل، دامنه حرکت و عملکرد کار می‌کند. این دو حرفه اغلب مکمل یکدیگر هستند.

فرق طب فیزیکی با ارتوپدی چیست؟ #

هر دو تخصص با مشکلات عضلانی‌اسکلتی سروکار دارند. طب فیزیکی بیشتر بر درمان غیرجراحی، توان‌بخشی و بهبود عملکرد تمرکز دارد، در حالی که متخصص ارتوپدی علاوه بر درمان غیرجراحی برای جراحی استخوان، مفصل، رباط و سایر ساختارهای اسکلتی‌عضلانی آموزش دیده است. اگر احتمال نیاز به جراحی وجود داشته باشد، همکاری یا ارجاع به ارتوپدی مطرح می‌شود.

برای دیسک کمر به طب فیزیکی مراجعه کنیم یا جراح؟ #

بسیاری از بیماران مبتلا به کمردرد و فتق دیسک بدون جراحی درمان می‌شوند و متخصص طب فیزیکی می‌تواند ارزیابی و برنامه درمان غیرجراحی را انجام دهد. اگر ضعف عصبی پیشرونده، اختلال کنترل ادرار و مدفوع، فشار مهم بر نخاع یا سایر شرایط نیازمند جراحی مطرح باشند، ارجاع فوری یا برنامه‌ریزی‌شده به جراح ستون فقرات لازم می‌شود.

نوار عصب و عضله چیست؟ #

نوار عصب و عضله که معمولاً شامل مطالعات هدایت عصبی و الکترومیوگرافی یا EMG است، برای بررسی عملکرد بعضی اعصاب و عضلات استفاده می‌شود. این آزمایش می‌تواند در تشخیص مشکلاتی مانند گیر افتادن عصب، برخی نوروپاتی‌ها، آسیب ریشه عصب یا بیماری‌های عضلانی کمک کند. نوار عصب و عضله برای همه دردها یا بی‌حسی‌ها لازم نیست و باید بر اساس سؤال بالینی مشخص درخواست شود.

نوار عصب و عضله برای دیسک کمر چه کاربردی دارد؟ #

اگر علائم و معاینه احتمال درگیری ریشه عصب را مطرح کنند، EMG و تست هدایت عصبی می‌توانند در بعضی موارد به مشخص‌شدن محل و شدت درگیری کمک کنند یا علل دیگر بی‌حسی و ضعف را از هم تفکیک کنند. این آزمایش جای MRI را نمی‌گیرد و MRI نیز جای نوار عصب و عضله را نمی‌گیرد؛ هرکدام اطلاعات متفاوتی ارائه می‌کنند.

توان‌بخشی بعد از سکته مغزی چگونه انجام می‌شود؟ #

پس از سکته مغزی ممکن است حرکت، تعادل، گفتار، بلع، شناخت یا توان انجام فعالیت‌های روزمره مختل شود. برنامه توان‌بخشی با توجه به مشکلات هر فرد طراحی می‌شود و ممکن است شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، مدیریت اسپاستیسیتی، وسایل کمکی و آموزش بیمار و خانواده باشد. شروع و شدت برنامه به وضعیت پزشکی و تحمل بیمار بستگی دارد.

اسپاستیسیتی چیست و چگونه درمان می‌شود؟ #

اسپاستیسیتی افزایش غیرطبیعی سفتی عضله است که در بعضی بیماری‌های مغز و نخاع مانند سکته، آسیب نخاع یا ام‌اس دیده می‌شود. درمان می‌تواند شامل کشش و تمرین، اصلاح وضعیت بدن، بریس، دارو و در بیماران منتخب تزریق‌هایی مانند بوتولینوم توکسین باشد. هدف کاهش درد و سفتی و بهترکردن حرکت، مراقبت و عملکرد است.

توان‌بخشی آسیب نخاعی چه اهدافی دارد؟ #

پس از آسیب نخاع، توان‌بخشی بر افزایش استقلال، قدرت و تحمل، پیشگیری از زخم فشاری و خشکی مفصل، مدیریت اسپاستیسیتی و مشکلات مثانه و روده و انتخاب وسایل کمکی مناسب تمرکز دارد. اهداف درمان به سطح و شدت آسیب و توانایی‌های باقی‌مانده فرد بستگی دارند.

طب فیزیکی برای درد شانه، زانو و مفاصل چه کمکی می‌کند؟ #

متخصص طب فیزیکی می‌تواند علت‌های غیرجراحی دردهای عضلانی‌اسکلتی را بررسی کند و بر اساس تشخیص، تمرین‌درمانی، اصلاح فعالیت، دارو، بریس یا سایر روش‌ها را پیشنهاد دهد. اگر شکستگی، پارگی نیازمند ترمیم یا بیماری‌ای مطرح باشد که به جراحی نیاز دارد، بیمار به متخصص مربوط ارجاع می‌شود.

آیا متخصص طب فیزیکی تزریق هم انجام می‌دهد؟ #

بسته به آموزش و حوزه فعالیت پزشک، بعضی متخصصان طب فیزیکی مداخلاتی مانند تزریق‌های عضلانی‌اسکلتی یا تزریق بوتولینوم توکسین برای اسپاستیسیتی انجام می‌دهند. نوع تزریق باید بر اساس تشخیص و هدف درمان انتخاب شود و هیچ تزریقی برای همه بیماران مناسب نیست.

آیا برای هر کمردرد یا گردن‌درد MRI لازم است؟ #

خیر. بسیاری از دردهای شایع با شرح حال و معاینه قابل ارزیابی اولیه هستند. MRI زمانی ارزش بیشتری دارد که علائم عصبی، نشانه‌های هشدار یا علائم مقاوم وجود داشته باشند یا نتیجه تصویر بتواند برنامه درمان را تغییر دهد.

چه زمانی درد کمر یا گردن اورژانسی است؟ #

ضعف سریع یا پیشرونده اندام، بی‌اختیاری یا احتباس جدید ادرار، اختلال کنترل مدفوع، بی‌حسی ناحیه بین پاها، آسیب شدید یا درد ستون فقرات همراه تب و حال عمومی بد نیازمند ارزیابی فوری هستند و نباید منتظر نوبت توان‌بخشی ماند.

برای ویزیت متخصص طب فیزیکی چه مدارکی همراه داشته باشیم؟ #

تصاویر و گزارش‌های MRI، CT یا رادیوگرافی قبلی، نتیجه نوار عصب و عضله در صورت وجود، فهرست داروها، سابقه جراحی یا آسیب و گزارش درمان‌های توان‌بخشی قبلی را همراه داشته باشید. توضیح اینکه مشکل چگونه بر راه‌رفتن، کار، خواب و فعالیت‌های روزانه اثر می‌گذارد برای برنامه درمان اهمیت دارد.

اطلاعات این صفحه برای آشنایی عمومی است و جایگزین معاینه و برنامه درمان فردی توسط پزشک نیست.