تخصص جراح کلیه و مجاری ادراری (اورولوژی)

متخصص اورولوژی یا جراح کلیه و مجاری ادراری، پزشکی است که بیماری‌های دستگاه ادراری زنان و مردان و دستگاه تناسلی مردان را تشخیص و درمان می‌کند. دستگاه ادراری شامل کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و مجرای ادرار است و پروستات، بیضه و آلت نیز در حوزه اورولوژی قرار می‌گیرند. با وجود واژه «جراحی» در نام این رشته، بسیاری از مشکلات بدون عمل و با دارو، پیگیری یا اقدامات سرپایی درمان می‌شوند.

اورولوژیست چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟ #

سنگ کلیه و حالب، بزرگی خوش‌خیم پروستات، اختلال جریان ادرار، احتباس ادرار، خون در ادرار، عفونت‌های ادراری عودکننده یا پیچیده، بی‌اختیاری و مثانه بیش‌فعال از دلایل شایع مراجعه به اورولوژی هستند. تنگی مجرای ادرار، مشکلات عصبی مثانه، بعضی ناهنجاری‌های مادرزادی و آسیب‌های دستگاه ادراری نیز در این تخصص بررسی می‌شوند.

در مردان، مشکلات پروستات، درد یا توده بیضه، اختلال نعوظ، انحنای آلت، اختلال انزال و ناباروری مردان نیز ممکن است توسط اورولوژیست یا متخصص آندرولوژی بررسی شوند. سرطان‌های کلیه، مثانه، پروستات، بیضه و سایر تومورهای دستگاه ادراری و تناسلی نیز بخشی از اورولوژی انکولوژی هستند.

تفاوت اورولوژی با نفرولوژی چیست؟ #

اورولوژی و نفرولوژی هر دو با بیماری‌های کلیه و دستگاه ادراری سروکار دارند، اما نقش آن‌ها متفاوت است. نفرولوژیست بیشتر بیماری‌های طبی و عملکردی کلیه مانند بیماری مزمن کلیه، اختلالات املاح و فشار خون مرتبط با کلیه را درمان می‌کند. اورولوژیست بیشتر مشکلات ساختاری و قابل مداخله مانند سنگ، انسداد، توده، بزرگی پروستات، اختلال تخلیه ادرار و درمان‌های جراحی را بررسی می‌کند. بعضی بیماران به مراقبت همزمان هر دو تخصص نیاز دارند.

برای سنگ کلیه به اورولوژی مراجعه کنیم یا نفرولوژی؟ #

در زمان درد سنگ، انسداد، سنگ حالب یا زمانی که نیاز به سنگ‌شکنی، یورتروسکوپی یا سایر مداخلات مطرح باشد، اورولوژیست معمولاً تخصص اصلی است. برای بررسی عوامل متابولیک ایجاد سنگ، بیماری مزمن کلیه یا اختلالات املاح ممکن است نفرولوژیست نیز در پیشگیری از عود نقش داشته باشد.

خون در ادرار چه اهمیتی دارد؟ #

خون قابل مشاهده در ادرار یا وجود تکرارشونده خون در آزمایش ادرار باید بررسی شود، حتی اگر درد وجود نداشته باشد. سنگ، عفونت، بیماری‌های کلیه، بزرگی پروستات و تومورهای دستگاه ادراری از علل احتمالی هستند و ظاهر ادرار به‌تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. نوع بررسی بر اساس سن، سابقه پزشکی، عوامل خطر و سایر علائم تعیین می‌شود.

بزرگی پروستات چه علائمی ایجاد می‌کند؟ #

بزرگی خوش‌خیم پروستات می‌تواند باعث کاهش قدرت جریان ادرار، شروع دیرهنگام ادرار، قطع و وصل شدن جریان، احساس تخلیه ناقص مثانه، تکرر ادرار و بیدارشدن شبانه برای دفع ادرار شود. همه بیماران به جراحی نیاز ندارند و شدت علائم و اثر آن بر مثانه و کلیه در انتخاب درمان اهمیت دارد.

PSA بالا یعنی سرطان پروستات؟ #

خیر. بالا بودن PSA به‌تنهایی تشخیص سرطان پروستات نیست. بزرگی خوش‌خیم پروستات، التهاب و عوامل دیگر نیز می‌توانند مقدار PSA را تغییر دهند. پزشک عدد PSA را در کنار سن، روند تغییر آن، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری یا نمونه‌برداری تفسیر می‌کند.

تشخیص بیماری‌های اورولوژی چگونه انجام می‌شود؟ #

ارزیابی با شرح حال و معاینه متناسب با مشکل آغاز می‌شود. آزمایش ادرار و کشت برای بررسی خون یا عفونت، آزمایش خون برای سنجش عملکرد کلیه و برخی نشانگرها، و سونوگرافی برای بررسی کلیه، مثانه، پروستات و ادرار باقی‌مانده کاربرد دارند. سی‌تی‌اسکن در ارزیابی سنگ، تروما و بسیاری از توده‌ها مفید است.

سیستوسکوپی با یک دوربین باریک داخل مجرای ادرار و مثانه را بررسی می‌کند و ممکن است در خون در ادرار، تنگی مجرا یا ضایعات مشکوک مثانه انجام شود. تست جریان ادرار یا بررسی عملکرد مثانه نیز فقط در صورت نیاز درخواست می‌شوند.

آیا همه سنگ‌های کلیه نیاز به جراحی دارند؟ #

خیر. اندازه و محل سنگ، شدت درد، وجود انسداد یا عفونت، عملکرد کلیه و احتمال دفع طبیعی در انتخاب درمان نقش دارند. برخی سنگ‌ها با پیگیری و درمان حمایتی دفع می‌شوند و بعضی به سنگ‌شکنی، یورتروسکوپی یا روش‌های دیگر نیاز پیدا می‌کنند.

چه زمانی سنگ کلیه اورژانسی است؟ #

درد پهلو همراه تب و لرز، ناتوانی در دفع ادرار، کاهش واضح ادرار، ضعف شدید یا استفراغ مداوم نیازمند ارزیابی سریع هستند. عفونت همراه انسداد مسیر ادراری می‌تواند خطرناک باشد و ممکن است علاوه بر آنتی‌بیوتیک به تخلیه فوری ادرار نیاز داشته باشد.

درد بیضه چه زمانی اورژانسی است؟ #

درد ناگهانی و شدید یک بیضه، به‌ویژه همراه تورم، تهوع یا قرار گرفتن غیرطبیعی بیضه، می‌تواند نشانه پیچش بیضه باشد. این وضعیت می‌تواند خون‌رسانی بیضه را قطع کند و نیاز به ارزیابی فوری دارد. نباید برای بهتر شدن درد یا گرفتن نوبت عادی منتظر ماند.

درمان‌های اورولوژی چگونه انجام می‌شوند؟ #

درمان بسته به علت می‌تواند شامل دارو، تغییرات رفتاری، تمرینات کف لگن، سنگ‌شکنی، روش‌های آندوسکوپی، لاپاراسکوپی، جراحی رباتیک یا جراحی باز باشد. کم‌تهاجمی بودن یک روش به معنی مناسب‌تر بودن آن برای همه بیماران نیست و نوع بیماری، شرایط بیمار و تجربه تیم درمان اهمیت بیشتری دارند.

برای ویزیت اورولوژی چه مدارکی همراه داشته باشیم؟ #

آزمایش‌های ادرار و خون، کشت ادرار، گزارش و تصاویر سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن، فهرست داروها، سابقه سنگ یا عفونت و اطلاعات جراحی‌های قبلی را همراه داشته باشید. در مشکلات ادراری، یادداشت دفعات ادرار، بیدارشدن شبانه و شدت علائم نیز می‌تواند مفید باشد.

اطلاعات این صفحه برای آشنایی عمومی است و جایگزین تشخیص و درمان فردی توسط پزشک نیست.